Η υπόθεση του Δανού δότη σπέρματος που έφερε στο φως 200 παιδιά στην Ευρώπη και τουλάχιστον 18 παιδιά σε 11 οικογένειες στην Ελλάδα, με έναν θάνατο από καρκίνο, αναδεικνύει ένα σοβαρό πρόβλημα. Στη χώρα μας υπάρχει νόμος που επιτρέπει την επώνυμη δωρεά σπέρματος, αλλά παραμένει ανεφάρμοστος.
Ο νόμος 4958/2022 που εισήγαγε το 2022 η τότε υφυπουργός Έλενα Ράπτη, δίνει τη δυνατότητα στον δότη να επιλέξει μεταξύ τριών επιλογών: πλήρη ανωνυμία, πλήρη επωνυμία ή επαφή μετά την ενηλικίωση του παιδιού. Η επιλογή καταγράφεται πριν τη δωρεά και δεσμεύει όλες τις εμπλεκόμενες πλευρές.
Γιατί δεν εφαρμόστηκε ποτέ
Παρά την ύπαρξη του νόμου, η επιλογή του επώνυμου δότη έμεινε στα χαρτιά. Για χρόνια δεν λειτουργούσε ενιαίο ηλεκτρονικό μητρώο δοτών που να καταγράφει με ακρίβεια τα στοιχεία των δωρεών. Πλέον το μητρώο έχει δημιουργηθεί, αλλά το πρόβλημα παραμένει.
Στα κέντρα Υποβοηθούμενης Αναπαραγωγής η ανωνυμία αντιμετωπιζόταν ως προεπιλογή. Αυτό δεν το επέβαλε ο νόμος, αλλά έτσι είχε μάθει να λειτουργεί το σύστημα. Επιπλέον, η Εθνική Αρχή Ιατρικώς Υποβοηθούμενης Αναπαραγωγής δεν στήριξε ποτέ δημόσια τον νόμο. Αντίθετα, η τότε διοίκηση είχε ταχθεί εναντίον του.
Το μάθημα από τον Δανό δότη
Η περίπτωση του Δανού δότη, φορέα σπάνιας γενετικής μετάλλαξης, έδειξε με τον πιο σκληρό τρόπο την κρισιμότητα της ιχνηλασιμότητας του γενετικού υλικού. Ο κίνδυνος της ασαφούς καταγραφής ιατρικών στοιχείων είναι πλέον εμφανής.
Η νομική ασυμμετρία στην Ευρώπη, όπου οι κανόνες για την ανωνυμία διαφέρουν μεταξύ των χωρών, δίνει κίνητρο για διασυνοριακή αναζήτηση δότη. Αυτό εντείνει τους κινδύνους και δυσκολεύει τον έλεγχο.
Ο νέος ευρωπαϊκός κανονισμός SoHO που θα εφαρμοστεί από τον Αύγουστο του 2027 δεν απαντά σε όλα τα κρίσιμα ερωτήματα. Το δικαίωμα πρόσβασης στην ταυτότητα του δότη παραμένει ζητούμενο και εξαρτάται από τις εθνικές νομοθεσίες.
Η ανάγκη για καλύτερη διαχείριση στοιχείων και ενιαία εποπτεία είναι πλέον επιτακτική, καθώς αφορά θέμα δημόσιας υγείας.
