Η υπόθεση του Δανού δότη σπέρματος που συνδέεται με 18 παιδιά σε 11 οικογένειες στην Ελλάδα και τον θάνατο ενός παιδιού από καρκίνο, έφερε στο φως τις παθογένειες του συστήματος υγείας. Όμως λίγοι γνωρίζουν ότι η Ελλάδα είχε ήδη θεσπίσει έναν νόμο που θα μπορούσε να αποτρέψει τέτοια περιστατικά.
Το 2022, η τότε υφυπουργός Έλενα Ράπτη εισήγαγε τον νόμο 4958/2022, ο οποίος προβλέπει τη δυνατότητα επιλογής επώνυμου δότη σπέρματος. Ο νόμος δίνει τρεις επιλογές: πλήρη ανωνυμία, πλήρη επωνυμία ή επαφή μετά την ενηλικίωση του παιδιού.
Γιατί δεν εφαρμόστηκε ο νόμος
Παρά τη νομική κατοχύρωση, ο νόμος παρέμεινε θεωρητικός για συγκεκριμένους λόγους. Πρώτον, για χρόνια δεν λειτουργούσε ενιαίο ηλεκτρονικό μητρώο δοτών που να καταγράφει με ακρίβεια ποιος δότης επέλεξε τι και πόσες φορές χρησιμοποιήθηκε το υλικό του. Το μητρώο δημιουργήθηκε πλέον, αλλά ήρθε με καθυστέρηση.
Δεύτερον, στα Κέντρα Υποβοηθούμενης Αναπαραγωγής επικρατούσε παγιωμένη πρακτική ανωνυμίας. Η ανωνυμία αντιμετωπιζόταν ως προεπιλογή, όχι επειδή το επέβαλε ο νόμος, αλλά επειδή έτσι είχε συνηθίσει να λειτουργεί το σύστημα.
Το κρισιμότερο όμως ήταν ότι η Εθνική Αρχή Ιατρικώς Υποβοηθούμενης Αναπαραγωγής δεν στήριξε ποτέ τον νόμο. Η τότε διοίκηση είχε ταχθεί ενάντια στη νομοθεσία, με αποτέλεσμα αυτή να καταστεί ανενεργός.
Το μάθημα από τον Δανό δότη
Η υπόθεση του Δανού δότη, φορέα σπάνιας γενετικής μετάλλαξης που συνδέεται με 200 παιδιά στην Ευρώπη, ανέδειξε την κρισιμότητα της ιχνηλασιμότητας του γενετικού υλικού και τον κίνδυνο της ασαφούς καταγραφής ιατρικών δεδομένων.
Ο νέος ευρωπαϊκός κανονισμός SoHO που θα εφαρμοστεί από τον Αύγουστο 2027 δεν απαντά σε όλα τα κρίσιμα ερωτήματα, αφήνοντας “γκρίζες ζώνες” στις εθνικές νομοθεσίες.
Η Ελλάδα έχει ήδη το νομικό πλαίσιο για μια πιο ασφαλή προσέγγιση. Το ζητούμενο πλέον είναι η πραγματική εφαρμογή του νόμου που θα μπορούσε να προστατεύσει τις οικογένειες από παρόμοια τραγικά περιστατικά.
